Historia

Hiragana i Katakana są alfabetami używanymi tylko w języku japońskim. Do VII w. n. e. Japończycy nie mieli swojeo własnego alfabetu. W ich języku pisanym dominowały znaki zapożyczone z Chin. Chiny w tamtych czasach były uznawane za centrum azjatyckiej cywilizacji. Jednak w obecnych czasach język chiński i japoński bardzo się różnią zarówno pod względem gramatycznym jaki i fonetycznym.

Znaki chińskie zostały importowane do Japonii w V-VII w. n. e. (wg tradycji podawana jest data 402 r. – to wtedy pierwsze chińskie teksy przywiezione zostały do Japonii) razem z buddyzmem. Japończycy wynaleźli uproszczony alfabet (sylabariusz) kana, który służy obecnie do zapisu końcówek fonetycznych. Zanim jednak tego dokonano, Japończycy próbowali pisać teksty w całości ideogramami chińskimi i odczytywać je po japońsku (kanbun).

Z czasem powstał system man’yōgana, w którym znaki chińskie używane były tylko dla ich wartości fonetycznych.

To właśnie dzięki man’yōgana w wyniku stopniowych uproszczeń przekształciła się w dwa sylabariusze kana: Hiragana i Katakana. Hiragana to w skrócie bardzo uproszczona forma kanji, podczas gdy korzeniu katakany trzeba szukać w pojedynczych elementach kanji. Japońscy mędrcy czytając chińskie sutry buddyjskie stopniowo wprowadzali do języka japońskiego chińskie słowa i terminy.

Początkowo były to wyłącznie terminy religijne , ale wkrótce moda posługiwania się słowami chińskimi rozszerzyła się na wszystkie obszary życia Japończyków.

Znajomość chińskich słów świadczyła o solidnym wykształceniu japońskiej arystokracji. Równocześnie posługiwano się również słowami rdzennie japońskimi, mino że do ich zapisu używano chińskich znaków. W wyniku tego większości chińskich znaków można odczytać po japońsku (tzw. kun’youmi) i po sinojapońsku (czyli z czytaniem pochodzącym z chińskiego; tzw. on’yomi).

Kierunek pisma

Tradycyjnie język japoński zapisywany był, podobnie jak inne języki wschodnioazjatyckie, w pionowym formacie tategaki. Znaki zapisywane były w kolumnach, od góry do dołu, a kolumny następowały w kolejności od prawej do lewej. Historycznie zapis poziomy stosowany był jedynie w razie konieczności zmieszczenia napisu na poziomym i niskim miejscu, wówczas znaki zapisywane były również od prawej do lewej (reprezentując kolumny składające się z jednego znaku). Obecnie zapis pionowy w kolumnach w dalszym ciągu jest używany, np. w gazetach, komiksach, na grzbietach książek, czy kartek z życzeniami, natomiast zapis poziomy od prawej do lewej używany jest sporadycznie.

Najpowszechniejszym sposobem zapisu języka japońskiego jest obecnie zapis poziomy yokogaki, od lewej do prawej, podobnie, jak języków europejskich. Pojawił się on pod koniec XIX wieku, w epoce Meiji początkowo na potrzeby japońskich słowników języków europejskich. Zapis ten następnie stopniowo się rozpowszechniał, zwłaszcza po II wojnie światowej; duży wpływ miał na to język angielki oraz technika komputerowa, preferująca zapisy tekstu poziomy od lewej do prawej. Zapisy taki jest też wygodniejszy w tekstach naukowych i zawierających słowa z języków obcych.

Jeśli chodzi zaś o aspekty w pisaniu znaków sylabariuszy i ideogramów bardzo ważne jest zwrócenie uwagi na:

- kształt

- proporcje znaków

- kolejność pisania elementów ( kresek i kropek )

Jeśli byśmy zignorowali którykolwiek z tych aspektów skutkowało by to najczęściej błędnie zapamiętanym lub zniekształconym znakiem. W konsekwencji tego znaki są brzydkie i trudne do odczytania.

Pismo japońskie

Pismo japońskie składa się z dwóch sylabariuszy (czyli pisma, w którym każdy znak wyrażany jest przez sylabę) zwanych kana (hiragana i katakana), zawierających po 46 prostych znaków, oraz ponad 50 tysięcy różnych ideogramów zwanych kanji z których jednak jedynie 2-3 tysiące znajduje się w powszechnym użyciu. Duża część tekstu japońskiego to Hiragana.

Osoba, która najpewniej stworzyła hiraganę to buddyjski mnich Kuukai. Zapis znaczków znanych dziś został ukształtowany w trakcie i kilkadziesiąt lat po śmierci (VII wiek).

Hiragana cieszyła się początkowo dużą popularnością zwłaszcza wśród dam dworu cesarskiego i był stosowany w dużej mierze tylko przez kobiety, których nie uczono kanji. Prawdopodobnie wynikło to z kształtu pisania znaków. Dla hiragany charakterystyczna jest miękka, zaokrąglona kreska, liczne „pętelki” i „supełki”. Znaki hiragany pisane tuszem i pędzelkiem zachwycały pięknem i harmonią. Kaligrafia jednego symbolu często stanowią dzieła sztuki. Hiragana stała się na tyle łatwa, że po niedługim czasie zaczęto ją używać powszechnie. W dzisiejszych czasach hiragane używa się do zapisu prostych słów japońskich niereprezentowanych przez znaki kanji. Stosuje się też do zapisu końcówek gramatycznych.

Składa się z 46 znaków. W piśmie japońskim nie wyróżnia się bowiem poszczególnych głosek, lecz całe sylaby. Hiragana powstała z potrzeb przystosowania chińskich znaków do gramatyki języka japońskiego. Oddaje ona jedynie dźwiękową stronę języka i jest używana m.in. do zapisu końcówek fleksyjnych. Hiragana jest podstawowym sylabariuszem dla Japończyków. To właśnie od niej zaczynają swoją edukację dzieci. Za pomocą hiragany można zapisać każde japońskie słowo lecz taki zapis jest dla Japończyków nienaturalny.

Historycy za twórcę katakany uważają Kibi no Makiabiego (693 – 755). Sylabariusz został stworzony w celu szybkiego zapisu wymowy kanji i komentarzy buddyjskich tekstów. Dlatego też katakana była używana na początku przez mężczyzn.

Katakana również składa się z 46 znaków. Każdy ze znaków ma swój odpowiednik katakana. W przeciwieństwie do hiragany, która powstała w drodze ewolucji i uproszczenia ideogramów, katakanę stworzono poprzez wyselekcjonowanie poszczególnych, prostych elementów znaków kanji. Symbole katakany składają się zazwyczaj z krótkich i lekko wygiętych kresek. Brak w nich „pętelek” i „supełków” charakterystycznych dla hiragany. Elementy znaków katakany przypominają raczej „krótkie cięcia mieczem”. Katakana współcześnie używana jest głównie do zapisu słów zapożyczonych od japońszczyzny, a jest ich bardzo dużo. Sylabariusza tego używa się począwszy od zapisu naszych (obcych przecież dla Japończyków) imion i nazwisk, po transkrybowanie słownictwa specjalistycznego z wielu dziedzin życia. Niektóre z nich, jak informatyka, motoryzacja, kosmetyka, moda korzystają głównie ze słownictwa zapożyczonego w ostatnich latach z języka angielskiego. Najważniejszym aspektem zastosowania katakany do zapisywania obcobrzmiących słów jest jak najwierniejsze oddanie ich wartości fonetycznej. Katakana dzięki specyficznym połączeniom i zestawieniom poszczególnych symboli i dodaniu znaków diakrytycznych oferuje nowe wartości sylab, których nie daje nam hiragana służąca do zapisu rdzennych słów japońskich.

Obecnie w Internecie częściej można spotkać pismo katakana, czy hiragana, niż kanji. Wynika to z faktu, że zapisywanie słów w katakanie jest cool – stosowanie katakany dodaje specyficznej emfazy do treści, podkreśla znaczenie słów. Jest tym, czym dla Europejczyków stosowanie emotikonów. Japońska młodzież (w tym młodzi twórcy stron www) nadużywa również słów pochodzenia obcego. Dla przykładu japońskie słowo shujin (‘mąż’) zastępowane jest pochodzącym z angielskiego hazubando (‘husband’). Słowo gyūnyū (‘mleko’) wypierane jest przez miruku (‘milk’). Bez katakany nie mogą obyć się również teksty piosenek zespołów rockowych. W innych rodzajach pism (gazety, manga, napisy uliczne, itd.) proporcje te kształtują się inaczej. Wyraźna wdaje się tendencja do eliminowania kanji.

Rooma-ji

By Europejczycy mogli się porozumieć z mieszkańcami Kraju Kwitnącej Wiśni stworzono wiele systemów znanych pod wspólną nazwą rooma-ji. Jednym z najbardziej popularnych jest Hebon-shiki. Został opracowany w XIX wieku przez uczonych obydwu kontynentów, a rozpowszechniony przez misjonarza Hepburna. Nie licząc paru wyjątków wymowa tego systemu jest taka sama jak nasza polska.

Kanji

Kanji pojawiło się w Japonii poprzez sprowadzenie z Chin. Można je podzielić najprościej na trzy grupy: kanji-piktogramy, kanji-ideogramy i kanji złożone. Pierwsza grupa to znak powstałe najwcześniej. Imitują one rysunki konkretnych rzeczy i zjawisk. Mimo, że nie ma ich wiele stosuje się je jako element składowy bardziej skomplikowanych znaków. Kanji-ideogramy przedstawiają pojęcia abstrakcyjne (góra, środek itp.). Trzecia grupa znaków jest najliczniejsza i najtrudniejsza. Składa się ze złożeń elementów pierwotnych: pierwszego – elementu podstawowego (pomaga określić obszar znaczeniowy) i drugiego – określa wymowę. Istnieje wiele połączeń tych elementów i jeszcze więcej wyjątków. Elementy podstawowe: zwane są inaczej bushu czy też kluczami. Ich znajomość pozwala na zrozumienie danego znaku i szybsze zapamiętanie.

Także czytanie podzielone jest na grupy. Jedną z nich jest odczyt-on, a drugą odczyt-kun. Odczyt-on to oryginalny (oczywiście też z zjaponizowanymi wyjątkami) sposób czytania, a odczyt-kun to tradycyjne słowa japońskie do których zapisu kanji zostały zaadaptowane. Powszechna jest znajomość kilkunastu podstawowych zasad, które pozwalają na jak najłatwiejsze ( a przy okazji poprawny) zapis kanji.

Fonty japońskie

Najpopularniejsze style fontów japońskich to Mincho i Gothic.

Minchō (jap. Minchou tai) to jeden z dwóch najpopularniejszych stylów fontów japońskich. Odpowiada zachodnim frontom dwuelementowym (taki jak Times New Roman).

Gothic to jeden z dwóch najpopularniejszych stylów fontów japońskich. Odpowiada zachodnim fontom jednoelementowym (Helvetica i Arial). Nie ma nic wspólnego z zachodnim „gotyckim” stylem pisma.