Autor referatu: Dataz

Data: 09.02.2008

Źródła: http://www.guidetojapanese.org/
http://en.wikipedia.org/wiki/Japanese_honorifics
http://pl.wikipedia.org/wiki/Keigo
http://www.jlpt-kanji.com/keigo.php
http://www.jansze.republika.pl/gj/104.htm
http://www.zgapa.pl/zgapedia/Keigo.html

"Formy honoryfikatywne"

Wyrażenia honoryfikatywne (Keigo) to japoński język zwrotów grzecznościowych stosowanych, gdy podmiotem jest osoba szanowana. Język japoński posiada trzy grupy form grzecznościowych:

1. Formy uprzejme (teineigo) – obojętne wyrażenie grzeczności

2. Formy uniżone (kenjōgo) – wyrażenie skromności

3. Formy wywyższające (sonkeigo) – wyrażenie respektu, adoracji

1. Formą uprzejmą mówca będzie tytułował partnera używając zwrotu: “pan/pani” (i najprawdopodobniej również i partner będzie się tak zwracał do mówcy). Używana jest wobec partnera równego nam stopniem albo też wobec partnera, którego pozycja jest nam jeszcze nie znana. Formę tą stosujemy uzupełniając imię lub przezwisko odpowiednimi przyrostkami takimi jak:

san - neutralny formalny przyrostek, mniej formalny od polskich "pan/pani".

sama - formalny honoryfikatywny, bardziej formalny od polskich "pan/pani".

sensei - formalny, używany wobec nauczycieli

senpai - oznacza m.in. kogoś kto dłużej w danym miejscu pracuje, jest na starszym roku w szkole, czy też dłużej zajmuje się daną dziedziną

dono - odpowiednik "szanowny pan/szanowna pani", bardzo formalny i używany raczej w piśmie

kun - nieformalny, używany wobec znajomych chłopaków

chan - nieformalny, używany wobec znajomych dziewczyn, traktowany jako zdrobnienie

Ponadto zaimki i ich moc, np.: bardzo formalne watakushi czy formalne watashi. Więcej o zaimkach było w referacie z 12 stycznia.

Do form uprzejmych należy również koniugacja czasowników do formy grzecznościowej –masu.

W czasownikach zakończonych na –ru zmieniamy ‘ru’ na ‘masu’

np. tabe-ru -> tabe-masu. W czasownikach zakończonych na –u, zmieniamy je na ‘-i’ oraz dokładamy –masu, np. oyogu - > oyogi -> oyogimasu. W czasownikach zakończonych na –tsu zmieniamy je na –chimasu, np. ‘matsu’ -> machimasu.

W przeczeniach czasu teraźniejszego –masu odmienia się do –masen,

np. asobimasen.

W czasie przeszłym –masu staje się –mashita, zaś w czasie przeszłym zaprzeczonym –masen deshita.

Dla zdań niekończących się na czasowniki, formą uprzejmą będzie dodanie na końcu ‘desu’ lub dla czasu przeszłego ‘deshita’. Po –i przymiotnikach (np. kawaii, yasui, takai) niedozwolone jest używanie formy przeszłej przez deshita oraz wstawianie ‘da’, gdyż ‘desu’ i ‘da’ nie mogą być stosowane wymiennie. Formy przeszłe i zaprzeczone są tworzone zgodnie z zasadami odmiany przymiotników z grupy –i. Po –na przymiotnikach np. shizuka, genki dozwolone jest stosowanie ‘da’ jako nieformalnego odpowiednika ‘desu’. Shizuka (da) -> shizuka desu – odmiana przymiotnika do formy uprzejmej w czasie teraźniejszym. Zaprzeczenie: shizuka ja nai -> shizuka ja nai desu. Czas przeszły: shizuka datta -> shizuka deshita, i czas przeszły zaprzeczony: shizuka ja nakatta -> shizuka ja nakatta desu.

Istnieje jeszcze drugi sposób odmiany przymiotników do formy przeczącej. W –i przymiotnikach wygląda to tak: kawai kunai -> kawai ku arimasen, czas przeszły przeczący od kawaii: kawai kunakatta - > kawai ku arimasen deshita. Podobna sytuacja zachodzi przy –na przymiotnikach. Normalnie zaprzeczony shizuka ja nai staje się shizuka ja arimasen, zaś w czasie przeszłym shizuka ja arimasen deshita. Zalecane jest poznać oba sposoby odmiany.

Istnieje też wyraz ‘dearu’ zastępujący desu w formalnych pismach, jest dość oficjalne.

Np.: kore wa tanaka-san desu - > kochera wa tanaka-san dearu.

2. Forma skromna (kenjōgo) zwana także wyrażeniami modestywnymi, stosowana jest, gdy podmiotem jest mówiący lub osoby z jego otoczenia. Wyraża uniżenie mówiącego wobec rozmówcy.

Gdy czynność ma związek z osobą szanowaną:

o + forma czasownika powstała przez odjęcie masu + suru (/itasu*)

go + rzeczowniki tworzące czasowniki w połączeniu z suru + suru (/itasu*)

*itasu jest wyrazem bardziej uprzejmym w tych połączeniach.

Np.: nimotsu wo mochimasu -> nimotsu wo omochi shimasu. – Poniosę Pański bagaż.

Renraku shimasu. -> go renraku itashimasu. – Uprzejmie Pana zawiadamiam.

Kiedy czynność nie ma związku z osobą szanowaną, zastosujemy czasowniki specjalne charakterystyczne dla Keijougo, wymienione w tabeli.

Zamiana do formy skromnej polega na doprowadzeniu do formy powstałej przez odjęcie masu, np.: taberu -> tabemasu -> tabe, kiku -> kikimasu -> kiki, następnie dodaniu przed czasownikiem o, a potem dopisać wo suru.

Np.:

yomu -> oyomi wo suru.

Istnieje też druga konstrukcja będąca połączeniem formy sprawczej z czasownikiem modestywnym itadaku. Tę formę stosuje się zazwyczaj w odniesieniu do samego siebie, gdy czynność dotyczy nas.

Odmianie do formy sprawczej podlegają czasowniki i przebiega ona w następujący sposób:

- Czasowniki zakończone na –iru/eru – zamiast –ru wstawiamy –saseru, np. taberu -> tabesaseru

- Czasowniki zakończone na –u – zamiana –u na –aseru,

np. kiku -> kikaseru

Istnieją czasowniki zakończone na –iru/eru a mimo odmieniają się jak czasowniki z pierwszej grupy, np. hairu (wejść), hashiru (biegać), keru (kopać), suberu (ślizgać się), iru (potrzebować), shiru (wiedzieć, znać), kiru (ciąć), kaeru (wracać), neru (mieszać).

np. hairu -> hairaseru

-wyjątek stanowią czasowniki suru i kuru posiadające formy odpowiednio saseru i kosaseru.

Mając czasownik odmieniony do tej formy wystarczy zmienić ostatnie –ru na –te, czyli zmienić w formę łączną, oraz dopisać itadaku który stanie się oczywiście itadakimasu.

Przykład:

aku -> akasete itadakimasu

kaku -> kakasete itadakimasu

oyogu -> oyogasete itadakimasu

matsu -> matasete itadakimasu

Można to tłumaczyć jako pozwolę sobie [czasownik]

np. pozwolę sobie zjeść. – tabesasete itadakimasu.

Konstrukcję tą stosuje się także w odniesieniu do rozmówcy, gdy jest on na niższym poziomie społecznym, czasami z niuansem obraźliwym w zależności od poziomu honoryfikatywności.

3. Forma wywyższająca (sonkeigo) – stosowana, gdy mowa jest o osobie szanowanej i to ona jest podmiotem.

Formy wywyższające tworzy się doprowadzając formę słownikową czasownika metodą pokazaną wcześniej do formy tematu. Tak jak pokazane było wcześniej: yomu-> yomi, potem wystarczy dołożyć na początku o, będzie oyomi, a po tym dołożyć ni naru, i mamy oyomi ni naru – czytać – honoryfikatywne. Jeszcze naru zmienić przez –masu na narimasu i jest oyomi ni narimasu.

Ogólnie prefiks honoryfikatywny o- stosowany jest przed słowami rdzennie japońskimi, podczas gdy go- przed słowami sino-japońskimi, czyli przejętymi z Chin, lecz niestety są wyjątki. Rzadziej używanym prefiksem jest mi- stosowanym do wyrazów odnoszących się do Boga lub władcy.

Niektóre słowa odgórnie posiadają prefiks jak o-cha – herbata, go-han – ryż, posiłek.

Czasowniki w stronie biernej używane są jako czasowniki honoryfikatywne.

Odmiana do strony biernej:

- Czasowniki –ru - zmieniamy -ru na –rareru,

- Czasowniki -u - zmieniamy –u na –areru.

Np.: taberu -> taberareru, kaku -> kakareru.

Wyjątki:

suru->sareru,

kuru -> korareru

gyouju ga kaeraremasu. -> Pan profesor wraca do domu.

Najbardziej honoryfikatywnym zdaniem z zastosowaniem wszystkich pokazanych metod będzie:

Forma prosta: Maiko wa biiru wo nomu.

Forma bardzo honoryfikatywna: Maiko-sama wa biiru wo onomi ni nararemasu.

Ponadto istnieje grupa czasowników, które wyglądają zupełnie inaczej w każdej z tych grup.

Oto tabela:

Obojętnie	Sonkeigo	Kenjōgo
-da	-de irassharu	-de gozaru
suru	nasaru	itasu
iru	irassharu, orareru, oideninaru	oru
aru	oarida	gozaru
kuru - przychodzić	irassharu, mieru - pokazać się	mairu - przyjść
iku, yuku - iść	irassharu, oideninaru	mairu - iść
iu - mówić	ossharu, iwareru, mäsareru	mousu, moushiageru
shiru - znać	gozonjida	zonjiru, zonjiageru, shōchi-suru
miru - widzieć	Goran ni nuru, gorannasaru	haiken-suru
omou - myśleć		sonjiru
kiku - słuchać		ukagau, uketamawaru
miseru - pokazywać		garannisureru
taberu - jeść, nomu - pić	oagarininaru,meshiagaru	itadaku, chōdai-suru, chōdaiitasu
ageru - dać		sashiageru
kureru - dawać	kudasaru	chōdai-suru, chōdaiitasu
morau - dostać,		itadaku
kariru - pożyczyć		haishaku-suru
shinu - umierać	onakunarininaru	nakunaru
au - spotkać		omenikakaru
tazuneru - szukać, pytać		ukagau
kiru - nosić, ubierać się	omeshininaru

Czasowniki gozaru, irassharu, nasaru, kudasaru i ossharu odmieniają się do -masu w sposób nieregularny, gdzie sylaba -ri redukuje się do -i, tworzy się, zatem: gozaimasu, irasshaimasu, nasaimasu, kudasaimasu i osshaimasu.

Oraz wykaz członków rodziny i ich nazwy:

	Znaczenie bliższe mówiącemu Kenjōgo		Znaczenie bliższe rozmówcy Sonkeigo
	kanji	romaji	kanji	romaji
Rodzina	家族	kazoku	御家族	gokazoku
Mąż	主人	jujin	御主人	gojujin
Żona	家内	kanai	奥さん	okusan
Dziecko	子供	kodomo	子供さん お子さん	kodomosan okosan
Syn	息子	musuko	息子さん 坊っちゃん	musukosan bocchan
Córka	娘	musume	娘さん お嬢さん	musumesan ojousan
Rodzice	両親	ryoushin	御両親	goryoushin
Tato	父	chichi	お父さん	otousan
Mama	母	haha	お母さん	okaasan
Dziadek	祖父	sofu	お祖父さん	ojisan
Babcia	祖母	sobo	お祖母さん	obaasan
Rodzeństwo	兄弟	kyoudai	ご兄弟	gokyoudai
Starszy brat	兄	ani	お兄さん	oniisan
Starsza siostra	姉	ane	お姉さん	oneesan
Młodszy brat	弟	otouto	弟さん	otoutosan
Młodsza siostra	妹	imouto	妹さん	imoutosan
Wnuk	孫	mago	お孫さん	omagosan
Wujek	叔父	oji	おじさん	ojisan
Ciocia	叔母	oba	叔母さん	obasan
Siostrzeniec	甥	oi	甥御さん	oigosan
Siostrzenica	姪	mei	姪御さん	meigosan
Kuzyn/kuzynka	いとこ	itoko	おいとこさん	oitokosan

Podsumowując:

1. Formy uprzejme (teineigo) – obojętne wyrażenie grzeczności

2. Formy uniżone (kenjōgo) – wyrażenie skromności,uniżenia

3. Formy wywyższające (sonkeigo) – wyrażenie respektu, adoracji

1. Formy uprzejme – teineigo – jest formą zwyczajną honoryfikatywną, charakteryzuje się uzupełnianiem imienia rozmówcy poprzez sufiksy san,sensei,senpai itp. Zmiana formy czasownika na –masu oraz stosowanie na końcu zdań spójki desu zamiast da.

2. Formy uniżone – kenjōgo – jest formą wyrażającą niższy status społeczny rozmówcy lub w odniesieniu do samego siebie, gdy czynność dotyczy mówiącego.

I. [o/go]+[forma tematu (bez masu)]+[suru/itasu]

Gdy czynność ma związek z osobą szanowaną:

o + forma czasownika powstała przez odjęcie –masu + suru (/itasu)

go + rzeczowniki tworzące czasowniki w połączeniu z suru + suru (/itasu)

itasu jest wyrazem bardziej uprzejmym w tych połączeniach.

Kiedy czynność nie ma związku z osobą szanowaną, zastosujemy czasowniki specjalne charakterystyczne dla Keijougo, wymienione w tabeli.

II. [forma sprawcza + łączna]+[itadaku]

Można to tłumaczyć jako ‘pozwolę sobie [czynność wyrażona czasownikiem]’ np. pozwolę sobie zjeść. – tabesasete itadakimasu.

Konstrukcję tą stosuje się w odniesieniu do rozmówcy, gdy jest on na niższym poziomie społecznym.

3. Formy wywyższające (sonkeigo) – Używane w odniesieniu do rozmówcy o wyższym statusie społecznym. Oprócz formy –masu, zaimków honoryfikatywnych i przedrostków stosuje się stronę bierną oraz konstrukcję.

o+[forma tematu]+ni [naru-str.bierna(narareru/nararemasu)]