Japoński szyk części zdania wygląda nastepująco:
Podmiot-Dopełnienie-Orzeczenie. Zwróćcie uwagę, że różni
się od szyku polskiego (Podmiot-Orzeczenie-Dopełnienie) - orzeczenie w
języku japońskim zawsze stoi na końcu zdania.
a. Watashi wa Nihon-jin desu.
To przetłumaczymy na polski „Ja jestem japończykiem”,
jednak dosłowny jego zapis to „Ja japończykiem jestem.”
b. Kore wa hon desu.
To zdanie natomiast oznacza „To jest książka”, jednak dosłownie napisane jest „To książka jest.”
Najlepiej jest zapamiętać już na początku – podmiot zawsze
rozpoczyna zdanie, orzeczenie kończy, a cała reszta ląduje w środku.
Często w rozmowie możemy pominąć niektóre słowa np. Watashi
(ja), by nie powielać niepotrzebnie znanych już wyrazów. Wtedy
zdanie może na przykład mieć wygląd Dopełnienie-Orzeczenie (z Podmiotem
znanym już w kontekście wypowiedzi).
A: Watashi wa nihonjin desu. Anata wa? (Ja jestem japończykiem, a Ty?)
B: Pōrandojin desu. (Polakiem.)
W języku polskim jest podobnie. Założmy, że rozmawiamy o naszym planie
na cały tydzień, nie będziemy zaczynali każdego zdania od Ja zrobię...
Ja obejrzę... itp.
2. Pytania
W języku japońskim nie ma znaku zapytania... hmm, więc jak zadać
pytanie? Otóż nic prostszego, wystarczy na końcu zdania dodać
partykułę „ka”.
a. Anata wa Nihonjin desu. (Jesteś japończykiem.)
b. Anata wa Nihonjin desu ka. (Jesteś japończykiem?)
Możemy użyć także sylaby „ne”, gdy chcemy się zapytać czy
odbiorca zgadza się z poglądem mówcy; coś jak polskie
„no nie?”.
a. Kore wa sugoi desu. (To jest świetne.)
b. Kore wa sugoi desu ne. (To jest świetne, no nie?)
Są jeszcze słowa, które pomagają tworzyć pytania rozszerzone (zaimki pytanje) np.:
a. Dare – kto?
b. Doko – gdzie?
c. Dono – który?
d. Donani / ikutsu – ile?
e. Donna – jakiego rodzaju?
f. Dou – jak?
g. Doushite – dlaczego?
h. Dochira – który/który (z dwóch możliwości)
i. Itsu – kiedy?
j. Ikura – jak dużo (rzeczowniki niepoliczalne)
k. Ikutsu – jak dużo (rzeczowniki policzalne)
l. Nani (używane, gdy stoi jako pojedynczy znak lub
znak na końcu zdania), Nan (używane, gdy jest połączone ze zdaniem)
– co?
Wyrazy te wplatamy w zdanie przed orzeczeniem i na końcu zdania dostawiamy „ka”, np.:
a. Yamada-san wa dare desu ka. (Kim jest Pan Yamada? / Kto to Yamada?)
b. Anata no heya wa doko ni arimasu ka. (Gdzie jest Twój pokój?)
c. Watashi no paatii anata ga doushite ikimasen ka. (Dlaczego nie idziesz na moją imprezę?)
d. Anata wa tegami ga itsu kakimasu ka. (Kiedy napiszesz list?)
e. Kore wa nan desu ka. (Co to jest?)
Znaku zapytania nie powinniśmy pisać, jedynie możemy dostawić go w
systemie pisania rōmaji. Dostawiony w rōmaji nie zmienia w żaden
sposób wyrazów z zdaniu (nie usuwa „ka” lub
„ne”), pełni jedynie pomoc dla obcokrajowców w
intonacji zdań. Jest jednak jeden wyjątek: gdy zdanie pytające, kończy
się na partykułę ‘no’ (jest to skrócona forma
‘no desu ka’), wtedy znak zapytania jest dopuszczalny.
3. Rzeczownik
Japońskie rzeczowniki nie posiadają ani liczby, ani rodzaju. Wyraz
usagi równie dobrze oznacza królik (samiec) królik
(samica) lub króliki. Może się to wydawać problematyczne, jednak
wcale być nie musi – odmianę rzeczownika zazwczaj ustalamy z
kontekstu wypowiedzi (z tego co zostało już powiedziane).
Jest jednak sposób na powiedzenie liczby mnogiej, a mianowicie dublowanie wyrazów; przykładami mogą być słowa:
a. ware (ja) -- wareware (my),
b. hito (osoba) -- hitobito (ludzie)
Sposób ten nie działa jednak we wszystkich rzeczownikach. Używać można go zazwyczaj do tych bardzo starych japońskich.
Innym sposobem jest dodawanie przyrostka –tachi na końcu wyrazu, np:
a. kodomotachi (dzieci)
b. hitotachi (ludzie)
Znowu, zasada nie obowiązuje każdego rzeczownika, jedynie te odnoszące się do ludzi.
Każdy rzeczownik może być określony liczebnikiem np. Asoko de usagi wa
san-hiki ga imasu. (Tam [w oddali] są trzy króliki.) Wygląd
rzeczownika wtedy się nie zmienia, jedynie dostawiamy do niego
liczebnik.
Zazwyczaj kluczową rolę w interpretowaniu rzeczwoników stanowią
partykuły. Pomyślcie sobie, można postawić dwa rzeczowniki obok siebie,
ale jak sprawić, żeby one siebie określały? Posłużmy się przykładem.
Uchi Pōrandojin (Dom Polak) to dwa wolno stojące rzeczowniki. Chcąc
powiedzieć Dom Polaka, musimy pomiędzy nimi wstawić partykułę
‘no’ – Poorandojin no Uchi (Dom Polaka).
4. Czasownik
W języku japońskim występują tylko dwa czasy – przeszły i
teraźniejszy (nazywany też nieprzeszłym, z racji tego, że język
japoński nie ma czasu przyszłego). Czasowniki dzielą się na trzy
grupy (zależnie jaką mają końcowkę) i mogą występować w dwóch
formach (słownikowej i formalnej).
Czasownik zawsze znajduje się na końcu zdania i często to właśnie on odgrywa kluczową rolę w jego zrozumieniu.
Grupa I – czasowniki kończące się na „-u”
a. Hanasu – mówić
b. Iku – iść
c. Kau – kupować
Grupa II – czasowniki kończące się na „-iru” bądź „-eru”
a. Miru – widzieć
b. Okiru – wstawać
c. Shinjiru – wierzyć
a. Neru – spać
b. Oshiteru – nauczać
c. Taberu – jeść
UWAGA! Grupa II ma kilka wyjątków w czasownikach – mimo
to, że kończą się na „–iru” lub
„–eru” należą do Grupy I! Oto one: hairu,
hashiru, iru, kaeru, kagiru, kiru, shaberu, shiru.
Grupa III – czasowniki nieregularne
a. Kuru – przyjść
b. Suru – robić
(Tylko te dwa należą do grupy trzeciej)
Czasownik suru jest jednym z najczęściej używanych czasowników
japońskich. Bardzo często łączy się z rzeczownikiem, tworząc czynność
powiązaną z nim. Np.:
Ryokou – podróż - - - - Ryokousuru – podróżować
Dansu – taniec - - - - Dansusuru – tańczyć
------ Czas nieprzeszły ------
Forma czasownika jaką spotykamy w słownikach jest formą nieprzeszłą,
używaną w bardzo nieformalnych okolicznościach, gdy rozmawiają ze sobą
koledzy itp. Aby nadać czasownikowi formalną, bardziej poprawną barwę,
zamieniamy jego ostatnią sylabę bądź literę na przyrostek
„–masu”.
a. Hanasu – Hanashimasu
b. Iku – Ikimasu
c. Miru – Mimasu
d. Kuru – Kimasu
e. Suru - Shimasu
Zasada jest taka (pozwolę sobie zacytować Dataza – autora
lutowego referatu): „W czasownikach zakończonych na –u,
zmieniamy je na ‘-i’ oraz dokładamy –masu, np. oyogu
- > oyogi -> oyogimasu. W czasownikach zakończonych na –tsu
zmieniamy je na –chimasu, np. ‘matsu’ ->
machimasu.”
Formy nieprzeszłe przeczące tworzymy:
a. Formalnie:
• zamieniamy -masu na -masen np. Ikimasu - > Ikimasen.
b. Nieformalnie:
• Dla grupy I: zamieniamy -u na -anai (gdy
kończy się na samogłoskę+u, zamieniamy -u na -wanai) np. Hanasu -
> Hanasanai, Kau - > Kawanai
• Dla grupy II: zamieniamy -ru na -nai np. Miru - > Minai
• Dla grupy III: formy nieprzeszłe przeczące wyglądają tak:
a. Kuru -> Konai,
b. Suru -> Shinai.
------ Czas przeszly ------
Czas przeszły od czasowników uzyskujemy dodając odpowiednie
końcowki do wyżej wspomnianego fundamentu czasownika. Reguły dodawania
końcówek dla formy twierdzącej czasu przeszłego:
a. Dla Grupy I:
• Formalnie:
o zamieniamy -u ze słownikowej formy na -imashita np. Iku - Ikimashita
• Nieformalnie:
o Gdy czasownik kończy się na -ku zamieniamy -ku na -ita np. Kaku – Kaita
o Gdy czasownik kończy się na -gu zamieniamy -gu na -ida np. Oyogu – Oyoida
o Gdy czasownik kończy się na -u, -tsu bądź -ru zamieniamy końcówkę na -tta np. Kaeru – Kaetta
o Gdy czasownik kończy się na -nu, -bu bądź -mu zamieniamy końcówkę na -nda np. Shinu – Shinda
o Gdy czasownik kończy sie na -su zamieniamy -su na -shita np. Hanasu – Hanashita
b. Dla Grupy II:
• Formalnie:
o zamieniamu -ru na -mashita np. Taberu – Tabemashita
• Nieformalnie:
o gdy czasownik kończy się na –ru zamieniamy –ru na –ta - - - -> Miru – Mita
c. Dla Grupy III:
• Formalnie: Kuru – Kimashita, Suru – Shimashita
• Nieformalnie: Kuru – Kita, Suru – Shita
Forma przecząca czasu przeszłego:
a. Formalnie: Po czasowniku w formie
nieprzeszłej przeczącej, dodajemy ~deshita (Ikimasen - > Ikimasen
deshita)
b. Nieformalnie: zamieniamy -nai na -nakatta (Kawanai - > Kawanakatta)
5. Przymiotnik
Przymiotniki japońskie dzielą się na dwie grupy:
1. Przymiotniki typu “–i”
2. Przymiotniki typu „-na”
1. Przyklady “-i” przymiotników:
a. ookii – duży - > Ookii kuruma – Duży pojazd
b. ii – dobry - > Ii hakushi – Dobry doktor
c. atsui – gorący - > Atsui meshi – Gorąca potrawa
d. akai – czerwony - > Akai tatemono – Czerwony budynek
e. aoi – niebieski - > Aoi penki – Niebieska farba
Przymiotniki typu „-i” potrafią zmienić sens zdania na
formę przeszłą niekoniecznie zmieniając czasownik w zdaniu (Czasownik
może pozostać nieprzeszły, ale sens zdania będzie przeszły za sprawą
przymiotnika).
Formę twierdząca nieprzeszła od “-i” przymiotników
tworzymy jak każde inne zdanie twierdzące, dodając jedynie przymiotnik
przed rzeczownikiem lub, jeśli go nie ma, przed czasownikiem.
a. Kore wa ookii tokai desu. (To jest duże miasto.)
b. Kore wa ookii desu. (To jest duże.)
Formę przeczącą nieprzeszłą od “-i” przymiotników tworzymy zamieniajac ich koncowe -i na –kunai
a. Atsui – gorący - > Atsukunai – Niegorący
b. Furui – stary - > Furukunai – Niestary
Zauważcie, że zamiast mówić ‘niestary’ lepiej
powiedzieć ‘nowy’ – atarashii. Tak samo zamiast
‘niegorący’ powiemy ‘zimny’ – samui.
Formę przeszłą od tych przymiotników tworzymy zamieniając ostatnie -i przyrostkiem –katta
a. Atsui – gorący - > Atsukatta – Był gorący
b. Furui – stary - > Furukatta – Był stary
Formę przeczącą przeszłą tworzymy poprzez połączenie dwóch powyższych metod – opuszczamy -i i dodajemy -kunakatta
a. Shiken wa muzukashikunakatta desu. (Egzamin nie był trudny.)
UWAGA! Przymiotnik ii (dobry) jest wyjątkiem! Jego odmiana wygląda następująco:
Forma twierdząca nieprzeszła: ii
Forma przecząca nieprzeszła: yokunai
Forma przeszła: yokatta
Forma przecząca przeszla: yokunakatta
2. Z “-na” przymiotnikami jest trochę inaczej. Mogą
kończyć się na “-i”, jednak gdy stoją przed rzeczownikiem
dostawiamy do nich “-na”. Na przykład:
a. kirei – ładny - > Kirei na hana – Ładny kwiat
b. teinei – grzeczny - > Teinei na teishi – Grzeczny uczeń
c. jouzu – zręczny - > Jouzu na koufu – Zręczny pracownik
Przymiotniki typu „-na” nie mogą zmienić czasu w zdaniu
podobnie jak „-i” przymiotniki. Żeby zdanie miało
negatywny, twierdzący przeszły lub nieprzeszły czas operujemy
czasownikiem, zmieniając go adekwatnie do intencji.
UWAGA! Gdy mówimy zdanie, którego podmiotem jest jakiś kolor, wtedy odejmujemy od tego koloru ostatnie -i np.
a. Kuroi – czarny
b. Kuro wa migurushii desu. (Czarny jest brzydki.)
6. Liczebnik
Wszystko o liczebnikach przygotowala dla Was _Sayuri w styczniowym referacie