Autor referatu : Maroncia

Data: 20.12.2008

Źródła:

•  www.wikipedia.rog

•  http://niebieskamarianna.blog.onet.pl/

•  http://www.mojajaponia.pl/

•  „Współczesna Japonia" - książka wydana przez Międzynarodowe Towarzystwo Oświatowe

•  http://klantygrysa.republika.pl/txt/kulturaisztuka/ikebana/ikebana6.html

 

 

IKEBANA

 

 

 

Ikebana ( 生け花 , いけばな ,dosłownie żyjące kwiaty ) - japońska sztuka układania kwiatów, nazywana także kadō ( 華道 ) - "droga kwiatów".

W przeciwieństwie do czysto dekoracyjnej formy układania kwiatów rozpowszechnionej na Zachodzie, ikebana, czyli japońska sztuka układania kwiatów, dąży do stworzenia harmonii linearnej kompozycji, rytmu i koloru. O ile na Zachodzie kładzie się nacisk na liczbę i barwę kwiatów, koncentrując głównie uwagę na ich pięknie. Japończycy podkreślają linearne aspekty kompozycji, a ich sztuka to nie tylko kompozycja z kwiatów, ale i z wazonów, łodyg, liści i gałązek. Struktura japońskiej kompozycji z kwiatów opiera się na trzech głównych liniach symbolizujących niebo, ziemię i człowieka.

Ikebana to krok w filozofie rozwoju zbliżenia z naturą. Ikebana jest sztuką w tym samym sensie, co malarstwo lub rzeźbiarstwo. Zaawansowany rozwój sztuki florystycznej w Japonii był możliwy dzięki wielkiej miłości, jaką Japończycy obdarzyli naturę. Wielu miłośników Ikebany ogromną wagę przywiązuje do jej duchowego wymiaru. Pomaga żyć chwilą i doceniać naturę za jej piękno. Dzięki niej człowiek staje się bardziej tolerancyjny i cierpliwy w stosunku do natury oraz innych ludzi.

 

Początki Ikebany:

Ikebana pochodzi od kyōka ( 供花 ), ofiar kwietnych składanych w świątyniach buddyjskich w VI wieku w Chinach. Bardziej wyszukany styl pojawił się w XV wieku jako rikka lub tachibana ( 立花 ). Styl rikka miał oddawać wspaniałość i piękno natury. Na przykład gałązki sosny symbolizowały skały i kamienie, białe chryzantemy symbolizowały rzękę lub strumień. Styl ten stał się popularny w XVII wieku i był uważany jako dekoracją świąt i przyjęć, lecz dzisiaj uważany jest on za nieco archaiczny. Największe zmiany w historii Ikebany miały miejsce w XV wieku, kiedy Japonią rządził szogun Muromachi Ashikaga Yhoshimasa. Budynki, małe i duże, które powstały na jego polecenie, miały wyrażać jego umiłowanie prostoty. Małe pomieszczenia zwane były tokonoma, gdzie znajdowało się miejsce przeznaczone na umieszczania tam kompozycji kwiatowych. Również w tym czasie styl aranżacji kwiatów został uproszczony, co dało początek popularności ikebany również pośród niższych klas. Kolejna wielka zmiana miała miejsce w XV wieku. Pojawił się jeszcze prostszy styl układania kwiatów zwany nageire, (co oznacza “wrzucić coś do pojemnika”). Styl ten towarzyszył ceremonii herbacianej. Kwiaty miały być ułożone w najprostszy sposób bez znaczenia, jakiego rodzaju. Ponieważ styl negeire powstał jako element ceremonii herbacianej zwany jest on “cha-bana” ( 茶花 , dosłownie “kwiaty herbaty”).

W 1890 r. w okresie modernizacji Japonii powstał styl moribana czyli “spiętrzone kwiaty” który korzystał również z kwiatów importowanych z zachodu. Kompozycje w tym stylu ustawiane były głównie w ogrodach. Nowoczesna ikebana powstaje w 1930r i jest uważana za znacznie bardziej ekspresywną niż klasyczne style. Ikebana obok ceremonii herbacianej i kaligrafii była sztuką, której tradycyjnie uczono młode kobiety przygotowujące się do małżeństwa .

 

 

Style Ikebany:

 

STYL RIKKA

Jest to styl o najstarszych tradycjach - powstał kilkaset lat temu. Oznacza „stojące kwiaty”. Za twórcę uważa się Ikenobō Senkeia. Rikka mówiąc ogólnie miała charakter oficjalny. Stosowana była na dworze cesarskim, shōguna i daimyō oraz świątyniach przy posągu Buddy. Obecnie Japończycy stosują najchętniej rikke z okazji Nowego Roku, gdy łączą chryzantemy, bambus oraz sosnę. Wymaga dużych pomieszczeń i dużo finansów. Występują w kształcie kompozycji składającej się z 7 (lub też 9) odchylonych pod kątem 45 stopni (od środka wyimaginowanego koła) podstawowych elementów roślinnych ustawionych w wysokim naczyniu. W okresie Edo pewien Sentei stworzył również kompozycje rikka z 3 elementów. Podstawowymi elementami używanymi do tego stylu jest: sosna, cyprys, i cedr.

Najważniejszą cechą rikki jest symetria (nawet, jeśli chodzi o wazony) i statyka. Shin ustawiona jest pionowo - przeważnie gałąź sosny, a po obydwu jej stronach ustawia się soe i hikae (występuje również w tym stylu jako element uspokojenia). Te kompozycję należy jeszcze uzupełnić innymi elementami:
   -  uke znajduje się po przeciwnej stronie niż soe (człowiek) jest nieznacznie niżej (jest to symbol przyjmowania światła od nieba)
   -  nagashi ( magashi ) - znajduje się po drugiej stronie shina niż hikae (element równowagi)
   -  dō - dolna, środkowa część (można uzyskać z niewielkich, krótko przyciętych kwiatków)
   -  pod do znajduje się mae-oki - czyli zamknięcie kompozycji (łatwo zrobić z listków kwiatów) 

Układy w rikka mają przeważnie duże rozmiary (ok. 1,5 m wysokości). Najlepiej nadają się wysokie wazony z wąskim otworem, aby rośliny sprawiały wrażenie wyrastającego z jednego pnia (ważna cecha tego stylu), który można uzyskać również przez zwinięcie bambusowej matki.
Najlepiej posłużyć się schematycznym rysunkiem:

 

STYL SHOKA / SEIKA

Stworzony został ok. 1450 r. p. n. e. przez Yoshimasę. Jest to styl klasyczny, czyli wszystkie wierzchołki tworzą trójkąt. Najczęściej do tego układu używa się aspidistrów, lilii i róż. Używa się też niskich lub średnich wazonów. Często można spotkać shokę z jednego rodzaju kwiatów, ułożonych według linii prostej. Jeśli układamy z różnych gatunków shokę należy zrobić to tradycyjnie - shin na górze, soe niżej z jednej strony shina, i hikae z drugiej strony shina najniższy (oczywiście można też dodać inne kwiaty - symbole jak księżyc tsuki , wodę - mizu i chmury). Długość shin ponad poziomem wody w naczyniu równa się 1,5 do 3 wysokości albo szerokości wazonu, zależnie od pojemnika, typu materiału roślinnego i miejsca usytuowania gotowej kompozycji. Długość soe równa się 2/3 długości shina, a hikae 1/3 długości shina. Wszystkie elementy powinny być tak ustawione, aby nie dotykały brzegów naczynia. A wszystkie liście do 5 cm nad poziomem wody powinny być usunięte. W tym stylu używa się więcej niż dwóch rodzajów kwiatów. Do największego mistrza tego stylu uważa się Saigetsu Yamanoto, która kieruje szkołą ikebany - kofu .
Styl ten polecany jest, gdy mamy niewiele kwiatów i bardzo mało cierpliwości -zajmuje niewiele czasu.

 

 

STYL MORIBANA

Oznacza "spiętrzone kwiaty". Układy tego stylu robi się w płaskich naczyniach z umieszczonym wewnątrz kenzanem. Długość shina jest równa 1/5 długości średnicy wazonu plus jego wysokość. Długość soe wynosi 3/4 wysokości linii shina. Długość hikae to 1/2 wysokości shina. Moribana nie ma określonych zasad, co do ilości elementów. Kompozycja ta jest asymetryczna.

 

 

 

Wyróżnia się tu 4 rodzaje:

 1.   Odmiana A (nazywana pionową)

Czyli układ pionowy, wykonuje się klasycznie z mieczyków, gdyż ich łodygi są grube i proste. Do tego układu potrzebne jest długie -20 cm . prostokątne naczynie, lub okrągłe średnicy 20 cm z kenzanem. W czasie układania najlepiej trzymać resztę mieczyków w wodzie, aby nie zwiędły. Kenzan umieszczamy w lewym górnym końcu naczynia (w tym stylu nigdy nie na środku!). Wybierając shina musimy pamiętać, aby miał 24cm. Soe i hikae powinny mieć 16 i 12 cm . Teraz wybieramy 3 zushi: 1-2/3 długości soe- 10 cm . 2-1/2 soe, czyli 8 cm . Trzecią zushi wybiera i układa się na końcu jako zapełnienie pustego miejsca. Shin nakłuwamy na kenzan o 30 stopni. Odchylone od pionu, soe odchyloną na lewo pod kątem 45 stopni, a hikae pod kątem 60 stopni od shina - musi być zwrócona nieco w prawo i do przodu. Teraz czas na zushi. Pierwsza z łodyg przylega do shina a druga umieszczona jest skośnie na lewo w tyla shina (trzecią przeważnie skośnie na prawo tam gdzie jest wolna przestrzeń). Następnie dodaje sieliście mieczyków z tyły kompozycji jako tło. Można również przykryć nimi kenzan jest to jednak nie do końca zgodne z tym stylem. 

 2.   Odmiana B (nazywana pochyłą)

Różnica jego od sposobu A jest w ustawieniu kenzanu. Należy umieścić z przodu naczynia, a do sporządzenia go będą potrzebne chryzantemy - rozwinięte, jak i pączki. Poszczególne elementy nabijamy na kenzan jak we wcześniejszym opisie odchylając shina trochę bardziej od pionu (ok. 40-60cm). Pączki chryzantem należy umieścić między shinem a soe.

 

 3.   Odmiana C (nazywana kaskadową)

Ten sposób również różni się ustawieniem kenzanu - znajduje się go po lewej stronie, ale bardzo blisko środka. Łodyga shin powinna wystawać poza krawędź naczynia, mówi się odchylona od pionu o 90 stopni. Można to uzyskać używając specjalnie wygiętej gałęzi lub skonstruować kompozycję jak na rysunku z prawie prostej gałęzi shin. Przeważnie shin jest umieszczony nieco dalej od innych kwiatów i gałęzi.. 

 

 4.   Odmiana D 

Ten styl moribany dzieli się przeważnie na 2 podstyle:
   -  „odbicie w wodzie”
   -  „naturalna sceneria”

Kompozycje te mają przypominać malutki krajobraz jeziora.

„Odbicie w wodzie” jest oparte na zasadach ze stylu C moribany. Shin musi być tu bardzo rozgałęziony i robić wrażenie małego drzewka targanego wiatrem. Obok shina należy powtykać mniejsze kwiatki (z umiarem), listki i ułożyć mech i nieduże kamyczki. Na dnie (aby uzyskać lepszy efekt) kładzie się lusterko, które robi „odbicie w wodzie” ;) Układ ten polecany jest szczególnie dla początkujących.

„Naturalna sceneria” to miniaturowy krajobraz nad stawem. Ma dwa kenzany (w przeciwieństwie do „odbicia w wodzie”, który ma jeden umiejscowiony z lewej strony naczynia) na którym umieszczamy malutkie kwiatki i gałązki.

 

 

STYL NAGEIRE

Oznacza wrzucane (kwiaty). Tłumaczenie słowa nageire to swobodne ułożenie kwiatów w wazonach, czyli do tego stylu używamy wysokich naczyń. W jednym punkcie kwiaty powinny dotykać jednej krawędzi wazonu. Gałęzie shin, soe i hikae umieszcza się w 3 różne strony, aby przy połączeniu ich wierzchołków powstaje odwrócony ostrosłup. Są one tak nachylone, że powstałe trójkąty mają nierówne boki. Nachylenie poszczególnych elementów jest podobne jak w stylu moribana. Przez wydłużanie i skracanie gałązek, oraz przez zmienianie ich kierunku otrzymuje się zróżnicowane kształty układów, co dodaje im dynamizmu. Biorąc pod uwagę nachylenie shina do pionu można wyróżnić 3 style:
   -  pionowy - shin nachylona jest 15-30 stopni w lewo, soe 75 stopni w prawo, hikae 15 stopni w lewo
   -  pochyły - shin ma nachylenie ok. 45 stopni w lewo, soe 75 stopni w prawo, hikae 15 stopni w lewo
   -  kaskadowy- nachylenie shina ma ok. 60-90 stopni, soe jest na 1/2wysokości wazonu, a hikae jest niewiele ponad podłożem.
W stylu tym nie dodaje się zushi - układ ten zawsze składa się z 3 elementów. Ma to na uwadze dużą przejrzystość kompozycji. 
Są idealne do postawienie przy ścianie.
   

 

 

 

 

STYL HEIKA

W stylu tym nie używa się kenzanów. Wszystkie elementy umieszcza się w wysokim, wysmukłym wazonie.
Pierwsza gałąź - shin równa się 1 i 1/2 wysokość wazonu, druga - soe to długość 2/3 shina, a 3-cia hikae to połowa shina. Jest tu kilka wariantów do wyboru:
   -  shin jest ustawiony pionowo, soe ma kąt nachylenia 60-70 stopni a hikae - 80 stopni. Te dwie krótsze mogą być ustawione po tej samej stronie lub po przeciwnych shina.
   -  shin -kąt nachylenia 50 stopni w stosunku do soe - ustawionej pionowo. Hikae natomiast odchylona jest o 70 stopni od soe. Wszystkie gałęzie nachylamy do przodu.
   -  shin zwisa w dół, jest ona odchylona od soe (pionowej) o 130 stopni, hikae o 45 stopni od soe.
   -  shin jest ustawiony pośrodku pionowo, soe pod kątem 15 stopni Do shina i hikae pod kątem 40 stopni po drugiej stronie shina (dwie krótsze nachylone o 30 stopni do przodu).
   -  pionowo stoi hikae, soe odchylona jest o 60 stopni w prawo od hikae, a shin w lewo o 80 stopni.

Jeśli łodygi kwiatów użytych do układu heika są dostatecznie długie to same mogą utrzymać się pionowo w wazonie i zbyteczne jest stosowanie dodatkowych podpór. W celu utrzymania łodyg w potrzebnej pozycji można ustawić je w wazonie pod pewnym kątem, opierając końce łodyg o ścianki wazonu. Można też umieścić w poprzek w wazonie patyk o długości średnicy naczynia. Łodygi roślin ikebany można do niej przymocowywać drutem. Ułatwia to ustawienie łodyg pod danym kątem.

 

 

Teraz opiszę nieco każdy ze stylów heika:

 1.   Odmiana A 

W tym układzie korzysta się prawie wyłącznie z chryzantem - kiku (ale można używać też: róże, kalie, lilie, irysy, narcyzy, tulipany i mieczyki). Ikebana w tym stylu musi mieć pozycje pionową. Shin powinien posiadać 11/2 wysokości wazonu. Soe 2/3 długości łodygi głównej. 1-sza zushi jest umiejscowiona między shinem a soe, 2-ga zushi nie może przekraczać 2/3 wysokości soe, a 3-cia 1/2 soe. Shin i soe powinny być zwrócone na lewą stronę, zaś hikae na prawą. Łodygi zushi należy umieścić na przodzie układu.

 2.   Odmiana B 

Czyli układ skośny do przodu. Najlepiej użyć tu astrów. Shin ma zwisać w lewą stronę, soe musi być ustawiona w tyle, a hikae - ziemia będzie się znajdować między shinem a soe. Zushi należy pochylić w lewo. Zasady tego układu są bardzo podobne do stylu moribany klasy B.

3.  Odmiana C 

Czyli skośny na bok. Najlepiej użyć tu: lilii, kalii, róż, peonii, tulipanów i chryzantem. Shin jest najmocniejszą łodygą w tym układzie. Powinna być lekko schylona w prawo. Soe natomiast jest niemal pionowa trochę przechylona w prawo. A hikae pochylona jest do przodu. Można też dodać 2-3 zushi i parę listków. Jeżeli konstrukcja nie chce się utrzymać należy skorzystać z wyżej wymienionych sposobów umacniania kwiatów. 

 4.   Odmiana D 

Czyli układ kaskadowy. Najlepiej nadają się tu żółte i białe kwiaty akacji. Shin będzie w tym stylu opadać w dół. Pochylać się ma w prawą stronę. Soe ma stać pionowo, a hikae jako jedyna ma być zwrócona w lewą stronę - powinna lekko opadać. Można dodać też zushi - najefektowniej wyglądają umieszczone pod shinem.

 

STYLE WSPÓŁCZESNE IKEBANY:

Powstałe w XX w. Są one nieco luźniejsze od swoich poprzedników. Do najbardziej znanych nowoczesnych stylów ikebany należą JIYUBANA, MORIMONO, KAKEBANA, ZENEIKA i JIYUKA oraz GIGANT. 

JIUYBANA - ten styl można zobaczyć teraz w prawie każdym pomieszczeniu japońskim - są to subiektywne kopie układów znajdujących się w naturze. Rośliny przechodzą wiele zmian zanim zostaną umieszczone w JIUBANIE - wyrywanie płatków, łamanie łodyg, często też maluje się je na kolorowo. Nie ma tu stałych reguł - wszystko to poszukiwania czegoś nowego. Tworzyć ikebane z pod tego stylu może każdy, z odrobiną wyczucia. Materiałami może być wszystko - kwiaty, szyszki, pióra ptaków, szkło, plastik. kompozycję można uzupełnić zasuszonym owadem (ohydztwo !!!) lub malutką żarówką - wszystko zależy od układającego. 
Bardzo ważne w tym stylu jest naczynie. Często jest ono ważniejsze od układu kwiatowego, gdyż dodaje ikebanie ekspresji. Pojemniki mogą być najróżniejsze - od lampki elektrycznej po kapelusze i pantofelki… (rys.)

MORIMONO - materiały do niego potrzebne: to niska miseczka, koszyk wiklinowy lub pleciony. Najlepiej nadające się do tego kwiaty to kiku - chryzantemy i georginie; w tym stylu koniecznie muszą pojawić się owoce (np. pomarańcze, jabłka). Do koszyczka należy włożyć 2-3 kwiatów z krótko przyciętymi łodygami. Ich zadaniem jest zakryć całą miseczkę. A na końcach należy poukładać owoce - dzięki temu ten styl jest bardzo oryginalny. Najlepiej prezentują się na wystawach lub w domu na stole.

KAKEBANA - do wykonania tego układu przydadzą się tylko niskie miseczki, talerzyki, wazony, lub naczyńkach wiszących. Bardzo efektownie wyglądają miseczki z bambusa. Jest to styl wymagający dużej wyobraźni. Kompozycja musi być przejrzysta. Materiały roślinne: jesienne liście, gałązki drzew owocowych i rośliny pnące. 

ZENEIKA i JIYUKA - są to wyjątkowe style ikebany gdyż nie tak jak większość kompozycji są przeznaczone do oglądania z 1 czy 2-óch stron, ale ze wszystkich. Przykład układu w stylu jiyuka: nabić na kenzan gałązkę sosny pokrytą mchem, a dookoła niej umieścić malutkie kwiatki i liście. W tym stylu wszystko jest dozwolone. Można tu łączyć wszystkie elementy (kamyczki, grzyby, jagody, korzenie, mchy). Należy jednak pamiętać o umiarze. Styl zeneika nazywanym jest stylem awangardowym. Do jego wykonania potrzebny jest wysoki wazon - inne zasady tego stylu nie są określone. Przykład ikebany w tej formie: Do wazonu wkładamy 3 czerwone róże i 2 wygięte gałązki (najlepszy będzie tu dąb). Tej odmiany ikebany używa się w biurach i hotelach.

GIGANT - Są to olbrzymie kompozycje z liści, gałęzi, liści, itp. Stosowany jest jako dekoracja biur i wystaw. Mistrzem tego stylu jest zdecydowanie Sofu Teshigahara - ze szkoły Sogetsu. W 1958 na wystawie w Tokio zrobił on najwyższy i efektowny układ GIGANTA. Nazwał go maten -„drapacz chmur”, ponieważ sięgał on 25 m . Wykonany został z pni i korzeni, złamanych podczas burzy.

 

 

Ciekawostka:

Ikebana jest przedmiotem nauczanym w szkołach i na uniwersytetach, zarówno mężczyźni jak i kobiety uczą się tej sztuki, chociaż obecnie mężczyźni są najbardziej znanymi mistrzami w tej dziedzinie. Ikebana to nie tylko hobby, ale i zawód dla wielu Japończyków.